ΟΥΤΟΠΙΑ Επιθεώρηση Θεωρίας και Πολιτισμού

Ένα από τα ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής τα τελευταία χρόνια είναι το λεγόμενο πρόβλημα της «αποβιομηχάνισης» της ελληνικής οικονομίας. Τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι, όταν αναφέρονται στον όρο αυτό, είναι η μείωση του ειδικού βάρους της βιομηχανίας στο σχηματισμό του ΑΕΠ και την απασχόληση. Για να προσδιορίσουμε, όσο μπορούμε, την έννοια της «αποβιομηχάνισης», είναι απαραίτητο να αποσαφηνίσουμε τις έννοιες βιομηχανία και εκβιομηχάνιση.
Η βιομηχανία είναι μια μορφή οργάνωσης των παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνίας που εμφανίστηκε σε ορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης τους. Κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι η παραγωγή πραγματοποιείται με τη χρήση του συστήματος των μηχανών. Κατ' αντιστοιχία λοιπόν η εκβιομηχάνιση είναι η διαδικασία ανάπτυξης της μηχανοποιημένης παραγωγής, κατά την οποία η βιομηχανία διαδραματίζει ηγεμονικό ρόλο στην οικονομία μιας χώρας.
Το περιεχόμενο του όρου «βιομηχανία» δεν είναι στατικό. Μεταβάλλεται μαζί με την ίδια τη βιομηχανία, εξελίσσεται ιστορικά σε αντιστοιχία με την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων1. Κατά συνέπεια, ο όρος αυτός δεν περιορίζεται μόνο στη μεταποίηση ή και γενικά στην υλική παραγωγή. Έχει πολύ πιο διευρυμένη έννοια και περικλείει όλους εκείνους τους τομείς στους οποίους δρουν οι καπιταλιστικές επιχειρήσεις και λειτουργεί η σχέση της μισθωτής εκμετάλλευσης.
Πολλοί βέβαια ταυτίζουν την εκβιομηχάνιση με την αύξηση του ειδικού βάρους της βιομηχανίας στη σύνθεση του ΑΕΠ. Όμως, εκβιομηχάνιση δεν είναι μόνο η δημιουργία και η ανάπτυξη της βιομηχανίας. Είναι επίσης η εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων μηχανοποιημένης παραγωγής σε όλους τους τομείς της παραγωγής (όπως ο αγροτικός τομέας ή η αλιεία), ο βαθμός υποκατάστασης της εργασίας από μηχανές, ο βαθμός εκσυγχρονισμού και αυτοματοποίησης της παραγωγής, η παραγωγικότητα της εργασίας κ.ά.
Παρατηρώντας τα θέματα αυτά κάτω από τούτο το πρίσμα, μπορούμε να πούμε ότι στο μέλλον η σημερινή διάκριση μεταξύ υλικής παραγωγής (βιομηχανία) και μη υλικής παραγωγής (υπηρεσίες) πιθανό να τροποποιηθεί.